Historia

Rys historyczny Niezależnego Zrzeszenia Studentów

 

Początki Niezależnego Zrzeszenia Studentów sięgają Studenckiego Komitetu Solidarności powstałego pod murami Wawelu. Miało to miejsce w maju 1977 roku w czasie "Czarnych Juwenaliów". Związek ten powstał jako kumulacja sprzeciwu studenckiej braci wobec brutalnego zamordowania przez władze komunistyczne Staszka Pyjasa, studenta V roku Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Został zabity za swą działalność antykomunistyczną oraz  współpracę z Komitetem Obrony Robotnika (KOR) w nocy z 6 na 7 maja1977 w bramie przy ulicy Szewskiej 7 w Krakowie ( co roku członkowie NZS-ów krakowskich składają kwiaty pod tablicą upamiętniającą czyn Staszka Pyjasa). SKS był bardzo aktywny szczególnie w Krakowie (Bogusław Sonik, Bronisław Wildstein, Andrzej Balcerek, Joanna Barczyk itp.) SKS-y powstały także w we Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku, Warszawie.

W Krakowie SKS najprężniej działał na UJ oraz AGH. Przy komitetach powstały podziemne biblioteczki zaopatrzone w kilkaset książek oraz w prasę podziemną. Aby dobrze poznać czym był i jest NZS należy przypomnieć sobie sytuację panującą w Polsce przed jego powstaniem. Od 1948 roku Polską w brutalny sposób rządziły władze komunistyczne, które nie liczyły się ze społeczeństwem. Po wojnie uniemożliwiono powrót do Polski elitom demokratycznym z Londynu, a Ci którzy próbowali przeciwstawić się władzom komunistycznym musieli uciekać z kraju w obawie o własne życie. Uczynił tak np. Stanisław Mikołajczyk. Opozycja była brutalnie tłumiona, ale jej głos był ciągle mocno słyszalny przez władze. Wystarczy w tej kwestii tylko wymienić kilka dat 1948-1953 (okres stalinizmu), 1956 (polski październik), 1969 (wypadki marcowe marcowe, strajki studenckie), 1970 (czerwiec, grudzień), 1976 (brutalna pacyfikacja strajków w Radomiu, Ursusie, itp.) oraz 1981- rok ze stanem wojennym na czele. Całkowita kontrola przez komunistów życia politycznego, naukowego, społecznego, gospodarczego zawsze budziła wśród studentów sprzeciw. Z tych właśnie powodów powstał NZS.

Zasadniczy okres powstawania NZS-u rozciąga  się od lata 1980 roku aż do rejestracji Zrzeszenia 17 lutego 1981 roku. Już 27 sierpnia 1980 roku w Gdańsku doszło do ogłoszenia przez studentów postulatów, wśród których najważniejszym było utworzenie niezależnej organizacji studenckiej. 2 września powołano Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego. We wrześniu 1980 roku podobnie postąpiły inne środowiska opozycji studenckiej. W poszczególnych uczelniach zakładano organizacje, które w dniach 18 i 19 październiku 1980 r. w Warszawie na Zjeździe Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich połączyły się, tworząc ogólnopolską organizacje studencką o nazwie Niezależne Zrzeszenie Studentów. Wybrany na tym samym zjeździe Ogólnopolski Komitet Założycielski (w składzie Mirosław Augustyn, Piotr Bikont, Wojciech Bogaczyk, Stefan Cieśla, Jacek Czaputowicz, Teodor Klinewicz, Barbara Kozłowska, Maciej Kuroń, Krzysztof Osiński, Leszek Przysiężny i Marek Sadowski) podjął starania o rejestrację Zrzeszenia. Jednak dopiero po akcji strajkowej rozpoczętej w styczniu roku następnego w Łodzi Sąd Wojewódzki w Warszawie zalegalizował działalność NZS-u 17 lutego. Natomiast dzień później podpisano Porozumienie Łódzkie, które zakończyło strajk. Niestety zostało ono uzupełnione o protokół różnic. W skład NZS-u weszli przede wszystkim współpracownicy ROPCzIO, KOR-u, duszpasterstw akademickich oraz członkowie niezależni. W dniach 3-6 kwietnia 1981 r. odbył się na Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie Pierwszy Zjazd Delegatów NZS. Do Krakowa przyjechało 240  reprezentantów 66 z 89 istniejących uczelni. Podczas Zjazdu została wybrana Krajowa Komisja Koordynacyjna, w skład której weszli: Stefan Adamkiewicz, Włodzimierz Biały, Wojciech Bogaczyk, Jerzy Broszkiewicz, Jacek Czaputowicz, Zenon Fajger, Andrzej Gęsiarz, Jerzy Górny, Marcin Gugulski, Jarosław Guzy, Zenon Halba, Marek Jurek, Bogdan Klich, Teodor Klimkiewicz, Andrzej Kotula, Barbara Kozłowska, Janusz Krajnik, Wiesław Krupiński, Maciej Kuroń, Jan Markowski, Leszek Przysiężny, Konstanty Radziwiłł, Jacek Rakowiecki, Krzysztof Rudnicki, Marcin Sobieszczański, Wojciech Szarama, Wiesław Ukleja, Wojciech Walczak, Wojciech Wojnarowicz. Wybrano również Krajową Komisje Rewizyjną w składzie Agnieszka Romaszewska, Lech Lipiński (przewodniczący KKR), Andrzej Duda-Ogiński, Tomasz Bedyński i Grzegorz Gołębiewski. Na pierwszym posiedzeniu KKK na przewodniczącym całego Zrzeszenia został wybrany student Uniwersytetu Jagiellońskiego Jarosław Guzy. Jego zastępcami natomiast: Teodor Klinkiewicz, Leszek Przysiężny oraz Wojciech Walczak (przywódca strajku łódzkiego).Uchwalono także Statut NZS napisany przez min. młodego studenta prawa Jana Rokitę. Do głównych punktów programowych NZS-u w tym czasie należały postulaty:

  • utworzeniu Niezależnego Samorządu Studenckiego,

  • poprawie warunków socjalno bytowych studentów,

  • ograniczenie ilości zajęć w studium wojskowym,

  • zniesienie cenzury oraz uzyskanie możliwości swobodnego podróżowania na Zachód.

Na grudzień zaplanowano II Zjazd NZS we Wrocławiu, który miał się zająć przede wszystkim zagadnieniami programowymi. Niestety ze względu wprowadzenia stanu wojennego nie odbył się. Już w maju ilość członków NZS sięgnęła 80 tysięcy. Z tego powodu podjęto staranie o otwarcie niezależnej gazety studenckiej. Niestety władze komunistyczne nie udzieliły pozwolenia, tłumacząc się: brakiem papieru?! Wkrótce po Zjeździe NZS Uniwersytetu Śląskiego zorganizował Przegląd Teatrów Studenckich, odbyło się szereg koncertów muzyki niezależnej, spotkań z działaczami opozycji politycznej(Adam Michnik, Lech Wałęsa Jacek Kuroń itp.). Brak pomocy finansowej ze strony władz PRL-u uniemożliwiło spełnienie wszystkich założeń programowych oraz celów, aby skutecznie zwalczać wpływy SZSP. Już jesienią doszło do wielkiej próby sił z systemem komunistycznym. W Radomiu miał miejsce konflikt w sprawie wyboru nowego rektora Wyższej Szkoły Inżynierskiej. Został nim, w sposób budzący wątpliwości, poplecznik komunistyczny prof. Michał Hebda. Wobec czego NZS wraz Solidarnością tej uczelni ogłosili strajk. 12 listopada kolegów NZS WSI wsparły decyzją KKK NZS inne NZSy - na większości uczelni wybucha strajk. 15 listopada powstał Akademicki Komitet Strajkowy. W tym samym czasie doszło także do konfliktu w sprawie skierowania do sejmu przez NSZZ Solidarność społecznego projektu Ustawy o Szkolnictwie Wyższym dnia 28 października 1981 roku, która była w nie smak komunistą. 24 listopada studenci Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa (WOSP) rozpoczęli strajk okupacyjny, ponieważ zostali objęci Ustawą o Szkolnictwie Wyższym Wojskowym, co w rzeczywistości oddawało uczelnie pod zwierzchnictwo MZS. 2 grudnia strajkujący zostali brutalnie spacyfikowani przez jednostki ZOMO oraz oddziały specjalne. 13 grudnia 1981 roku władze komunistyczne, nie mogąc poradzić sobie z działalnością powstałych niezależnych oraz niepodległościowych organizacji między innymi NZSS Solidarność Lecha Wałęsy KPN Leszka Moczulskiego oraz NZS-u, wprowadziły Stan Wojenny. Sławetny dzień 13 grudnia 1981 roku zaskoczył władze oraz członków NZS-u. Na niektórych uczelniach doszło do wybuchu strajków (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie), zostały one brutalnie spacyfikowane przez ORMO, Milicje Obywatelską oraz służby specjalne. Zaraz po Nowym Roku 5 stycznia 1981 Ministerstwo ?Oświaty? wydało decyzję o rozwiązaniu NZS-u. Czynie w tej brutalnej pacyfikacji jedynej niezależnej organizacji studenckiej brali udział także pracownicy, wykładowcy oraz władze danych uczelni, którzy należeli do uczelnianych oddziałów PZPR. Cały majątek NZS- został skonfiskowany przez władze komunistyczne oraz przekazany, służalczej wobec władz, pseudo studenckiej organizacji SZSP (Socjalistyczne Zrzeszenie Studentów Polskich). Ze względu na dużą decentralizację swojej struktury NZS oraz liczne aresztowania swych członków, Zrzeszenie nie było przygotowane do działalności podziemnej. Część działaczy włączyła się do działań, podjętych przez Kościół i Solidarność, a część zaktywizowała dopiero w pracach Samorządu Studenckiego. Pomimo szykan komunistów NZS przetrwał pierwsze uderzenie WRONy z gen Wojciechem Jaruzelskim na czele. W podziemiu NZS ściśle współpracował NZSS Solidarność, wydawał drugoobiegową prasę (na WSP Kraków działacze NZS-u wydawali pismo "LEGION", którego kontynuacją był wydawany przez NZS AP Magazyn Studentów Akademii Pedagogicznej w Krakowie "NOWY LEGION"), przewozili bibułę, organizował pomoc strajkującym robotnikom i ich rodzinom. Dużym ułatwieniem dla funkcjonowania tego ostatniego była ustawa o szkolnictwie wyższym powstała w duchu proponowanym przez NZS, a nieopatrznie wprowadzona przez pereelowskich wodzirejów. Powoli działacze podziemnego NZS-u podejmowali bardziej śmiałe akcje, jak np. kwadrans milczenia po zamordowaniu ks. Jerzego Popiełuszki. W sierpniu 1985 r. Sejm PRL uchwalił nową ustawę o szkolnictwie wyższym likwidującą de facto Samorząd Studentów. Rok akademicki 1985/6 był niewątpliwie najtrudniejszym w całej historii organizacji: kończyli wtedy studia Ci, którzy pamiętali NZS z legalnej działalności, a zaczynali ludzie, którzy pamiętali stan wojenny ze szkoły podstawowej. Jednak już od 1986 r. ponownie doszło do natężenia działalności NZS-u. Rosła liczba wydawanych potajemnie gazetek, głośno upominano się o uwolnienie więźniów politycznych, następował proces odtworzenia struktury organizacyjnej na szczeblu krajowym. Środowisko konsolidowało się m.in. przez liczne pielgrzymki na Jasną Górę. NZS był obecny na całej trasie III Pielgrzymki do ojczyzny Jana Pawła II. Przede wszystkim jednak wzorem Pomarańczowej Alternatywy organizował liczne happeningi jak np. mecz piłkarski pomiędzy KS Nędza a KP Dobrobyt. Powracano również do działalności statutowej, i tak w wakacje 1987 r. pod szyldem kół naukowych i turystycznych odbyło się wiele obozów "roku 0". Wiosną 1988 r. w Krakowie, Gdańsku, Warszawie odbyły się strajki solidarnościowe połączone z kierowanymi przez NZS różnymi formami protestów we wszystkich ośrodkach akademickich. W ciągu III Krajowego Zjazdu Delegatów NZS, odbywającego się w dniach 9-11 września 1988 r. w Gdańsku zostały wybrane nowe, całkowicie już jawne władze krajowe. Pierwszy semestr roku akademickiego 1988/9 to także, pomimo braku delegalizacji, był okresem najważniejszych środowiskowych działań NZS na uczelniach, zapoczątkowanych bojkotem zajęć wojskowych w październiku i listopadzie, zakończonych ogólnopolskimi styczniowymi wystąpieniami o zmianę ustawy o szkolnictwie wyższym i ponowna rejestrację NZS. Podczas prowadzenia rozmów okrągłostołowych przy stole głównym nie było przedstawicieli NZS, jego działacze brali udział jedynie w rozmowach "podstolika młodzieżowego". Fakt ten został odebrany przez niektóre ośrodki NZS jako zlekceważenie opozycyjnej działalności studentów i zdrada wspólnych solidarnościowych ideałów. W ósmą rocznicę rejestracji NZS-u rozpoczęły się tzw. "wydarzenia krakowskie" trwające ponad dziesięć dni i będące najostrzejszym przejawem sprzeciwu wobec rozmów w "Magdalence". Akcja ta przez reżimowe media rządowe została podsumowana następującym ironicznym stwierdzeniem: "W Warszawie toczą się rozmowy, a w Krakowie toczą się kamienie". Na skutek nacisków kół solidarnościowych protesty studenckie ustały, chociaż dalej odmawiano NZS-owi legalizacji. Przy wyborach parlamentarnych NZS czynnie włączył się do kampanii wyborczej Solidarności, a po ich wygraniu, już za rządu Tadeusza Mazowieckiego doszło 22 września 1989 r. do ponownej rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Na początku lat dziewięćdziesiątych zrzeszenie przeżywało kryzys, spowodowany wypaleniem się dotychczasowych celów (zniszczenie komuny), doszło do wymiany pokoleniowej w NZS. Część starszych działaczy zajęło się polityką np. Paweł Piskorski, Andrzej Janusz, jak również biznesem oraz nauką. Niektórzy działacze najbardziej antykomunistyczni stworzyli bardzo aktywną w latach XX-tych Ligę Republikańską.

W pierwszych demokratycznych wyborach prezydenckich NZS poparł Lecha Wałęsę. Obecnie NZS stanowi organizację o stricte studenckim charakterze, kładącą nacisk na działania kulturalne, edukacyjne, sportowo-rekreacyjne, nawiązując przy tym jednak do wartości, które legły u podstaw Zrzeszenia w 1980 r. Obecnie NZS jest pierwszą pod względem wielkości organizacją studencka w kraju. NZS działa w około 50 uczelniach i skupia w przybliżeniu ok. 5 tysięcy studentów. Dzięki temu, że Zrzeszenie ma charakter uniwersalny, przyciąga do siebie studentów różnych kierunków i specjalizacji, co stanowi jeden z jego głównych atutów. Jednak nie zapominamy o naszej tradycji oraz historii, pielęgnujemy ją organizując coroczne obchody rocznicowe naszej rejestracji (17 lutego 1981 roku). Są one możliwością spotkania się z byłymi członkami oraz dyskusji na temat NZS-u (np. XXII rocznica: Wrocław 2003). Podstawowa działalność Zrzeszenia skupia się w uczelniach. Jednostki terenowe czyli organizacje uczelniane NZS w ciągu każdego roku akademickiego przygotowują w całym kraju dla studentów setki różnych przedsięwzięć np:

  • reprezentowanie na co dzień interesów studentów w sprawach uczelnianych i ogólnokrajowych (m.in. walka o ulgi 50% na PKP),

  • imprezy studenckie,

  • seminaria i konferencje,

  • szkolenia oraz praktyki,

  • wycieczki, obozy w Polsce i za granicą,

  • ziałania charytatywne,

  • koncerty, kabaretony,

  • przeglądy artystyczne i wystawy,

  • niektóre komisje uczelniane NZS prowadzą także biura pośrednictwa pracy "INDEKS",

  • wydawanie niezależnych gazet studenckich: Nowy Legion (Kraków), Temida (Słupska), Immunitet (Toruń), Koniczynka (Częstochowa), Puls Studenta (Łódź), Bez Pretekstu (Poznań), Gwóźdź Programu (Katowice) itp.

Koordynacją działań NZS w Polsce zajmuje się Zarząd Krajowy NZS (ciało wykonawcze), powoływany przez Komisję Krajową - najważniejszy organ władz NZS pomiędzy zjazdami delegatów. Na poziomie krajowym NZS utrzymuje kontakt i współpracuje z innymi organizacjami studenckimi, instytucjami państwowymi takimi jak Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu np. Komisja Kredytów i Pożyczek Studenckich. Ponadto Zrzeszenie jest członkiem jednej z największych organizacji studenckich w Europie: European Democrat Students.

Do największych przedsięwzięć ogólnopolskich NZS w ostatnich latach należało:

  • konferencje o reformie systemu edukacji,

  • ogólnopolskie szkolenia dla członków i kadr NZS,

  • seminaria na temat kredytów studenckich "Kredyt na studia",

  • konferencje dotyczące odnalezienia swego miejsca na rynku pracy "Szkoła Kariery",

  • kcje sadzenia lasu,

  • letnie zimowe obozy wypoczynkowe (1998-2002),

  • Legia Akademicka,

  • Wampiriada - honorowe oddawanie krwi przez studentów,

  • ponadto jako jedyni spośród organizacji i samorządów studenckich podjęliśmy najszybciej protesty i działania na rzecz utrzymania 50 % ulg na przejazdy PKP dla studentów (2001-2002),

  • Liczne obozy adaptacyjne,

  • Zjazd Wielkanocny NZS - Zakopane 2003 r., NZS: wczoraj, dziś, jutro,

  • Proeuropejskie Forum Studentów - Kraków 2003 r.,

  • Europejskie Demokracje - Kraków 2003 r., studencka konferencja polsko-ukraińska (z udziałem Ukraińskiej Studenckiej Spiłki oraz NZS).

PRZEWODNICZĄCY NZS 
Jarosław Guzy od I Zjazdu NZS w kwietniu 1981 r. do czasu delegalizacji NZS w I 1982 r. w wyniku wprowadzeni stanu wojennego
1989-1991: Paweł Piskorski (od czasu ponownej legalizacji NZS)
1991-1992: Filip Kaczmarek
1992-1993: Krzysztof Lisek
1993-1994: Miłosz Bieniecki
1994-1995: Witold Repetowicz
1995-1996: Robert Macierzyński
1996-1998: Adam Bielan
1998-1999: Jacek Zieliński
1999-2001: Piotr Sulima
2001-2003: Mariusz Wiśniewski
2003-2004: Paweł Szczeszek
2003-2004: Michał Jaros (Szef Porozumienia NZS)
2004-2005: Bartłomiej Bargincew
2005-2006: Marek Czerniak
2006-2008: Marcin Leoszko
2008-2010: Piotr Wiaderny
2010-2011: Jakub Michalis
2011-2013: Izabela Jędrecka
od 2013: Dagmara Koguc

Opracował: Paweł Michniak